Doktor so‘zining g‘irt o‘zbekcha varianti bor – emchi. Afsuski, tilimizda ming yildan beri yashab kelgan bu so‘z hozir foydalanishdan deyarli chiqib ketdi. U oldin faol qo‘llanganini “Og‘riq ko‘paysa, emchi ko‘payar”, “Og‘riqning tuzalgisi kelsa, emchi o‘z oyog‘i bilan kelar” kabi maqollardan ham bilsa bo‘ladi. Bugun em o‘zagidan yasalgan emdori, emlama kabi so‘zlarni ham ishlatmaymiz hisob.
Izohli lug‘at emchi so‘zini emlovchi tabib, vrach, hamshira deya izohlagan. Hech qursa, hamshira o‘rnida shu so‘zdan foydalanish mumkin. Hamshira forschadan o‘zlashgan, asliyatda birga sut emishgan degani, opa yoki singilni anglatadi. Biz bu so‘zni shifoxonada ishlovchi, o‘rta tibbiyot ma’lumotiga ega bo‘lgan xodimni ifodalash uchun ishlatamiz. Lekin uni erkak kishiga nisbatan qo‘llab bo‘lmaydi. Ilojsiz hamshir degan so‘z yasaladi. Tagini surishtirsangiz, o‘zbekchada bunday so‘z yo‘q. Hatto asliyatda – forschada ham davolovchi ma’nosida bunday so‘z ishlatilmaydi. Menimcha, ruscha medbrat o‘rnida emchi so‘zini bemalol qo‘llash mumkin.
O‘zbekchada doktor so‘zi o‘rnida qadimda hakim, tabib atamalari ishlatilgan. Qiziq tomoni, arabcha hakimning kechmishi doktorga o‘xshash, u ham asliyatda bilimli kishi, tabib, faylasuf kabi ma’nolarga ega. Odatda o‘tkir tabiblar hakim deb atalgan. Podshohlarni davolovchi mutaxassislar ham hakimlar bo‘lgan.
Tabib so‘zi eski tilimizda shifokorni anglatgan, ammo hozir tibbiy o‘quv yurtida o‘qimagan, bemorlarni an’analar va hayotiy tajriba yordamida davolovchi kishiga nisbatan qo‘llanadi. “Devonu lug‘atit turk”da tabibning o‘zbekcha variantlari bor – o‘tachi, atasag‘un.
Vrach esa ruschadan o‘zlashgan. Uning tarixi ancha qiziq. Mutaxassislar bu so‘zni vrat – gapirmoq, aldamoq, avramoq fe’liga bog‘laydi. Qadimda bu so‘zda hozirgiday salbiy ma’no bo‘yog‘i bo‘lmagan. Vrach kuf-suflar, afsunlar bilan kasallikni haydovchi, avroqchi ma’nosini ifodalagan. Keyinchalik uning mazmuni o‘zgargan va oliy ma’lumotli tibbiyot xodimini anglata boshlagan. O‘zbek tiliga shu mazmuni bilan o‘tgan.
Arabcha va forscha so‘zlar qorishmasidan hosil bo‘lgan shifokor esa nisbatan yangi o‘zlashmalardan, u hozirgi tilimizda umuman davolovchi ma’nosida ham, doktor va vrach ma’nosida ham ishlatiladi.